Düzenleyicilik (moderation) analizi ne zaman kullanılır?
Bir değişkenin etkisinin ikinci bir değişkenin düzeyine göre değişip değişmediğini sınar; Hayes'in PROCESS Model 1'inin karşılığıdır. Etkileşim teriminin yanında koşullu etkileri (basit eğimler) ve etkinin anlamlı olmaktan çıktığı düzenleyici değerini veren Johnson-Neyman bölgesini de raporlar. Yordayıcılar varsayılan olarak ortalamadan merkezlenir; bu etkileşimi değiştirmez, ana etkileri yorumlanabilir kılar.
Bu test hangi soruyu cevaplar?
- 1Stresin performans üzerindeki etkisi sosyal destek düzeyine göre değişiyor mu?
- 2Etki hangi düzenleyici değerinden sonra anlamlı olmaktan çıkıyor?
- 3İki değişkenin ortak (etkileşimli) etkisi var mı?
Veri yapısı
Bu analiz hangi veriyi ister?
Değişken gereksinimleri
- Sürekli bir bağımsız değişken, bir düzenleyici ve bir sonuç değişkeni.
- Etkileşimi kestirebilecek yeterli örneklem — etkileşim etkileri ana etkilerden düşük güçle saptanır.
Analiz çıktısında ne var?
- Etkileşim teriminin B, SE, t, p ve ΔR² değerleri
- Düzenleyicinin düşük/orta/yüksek düzeylerinde basit eğimler
- Etkinin anlamlı olmaktan çıktığı Johnson-Neyman sınırları
- Etkileşim grafiği için çizim verisi
Varsayımlar
Test hangi koşulları ister?
Platform bu varsayımları analizle birlikte kontrol eder; ihlal durumunda sonucu gizlemez, ne yapılabileceğini gösterir.
Regresyon varsayımları
Model bir çoklu regresyondur; doğrusallık, artık bağımsızlığı ve varyans homojenliği geçerlidir.
Merkezleme
Yordayıcılar varsayılan olarak ortalamadan merkezlenir. Merkezleme etkileşim terimini değiştirmez; ana etkilerin ne anlama geldiğini değiştirir — merkezlenmiş modelde ana etki, diğer değişkenin ortalamasındaki etkidir.
Ölçüm hatası
Etkileşim terimi bileşenlerinin ölçüm hatasını biriktirir; güvenilirliği düşük ölçeklerde etkileşim gerçek olsa bile saptanamayabilir.
Örneklem planlama
Bu analiz için kaç katılımcı gerekiyor?
Veri toplamaya başlamadan önce hedef gücünüz için gereken katılımcı sayısını hesaplayın. Bu test için hesaplayıcıda doğrudan bir aile bulunmuyor; en yakın tasarımı seçerek planlama yapabilirsiniz.
Hesap, analizlerin arkasındaki istatistik motorunda yapılır: aynı noncentral t, F ve χ² dağılımları.
APA raporlama
Sonuç rapora nasıl yazılır?
Aşağıdaki cümle, platformun bu analiz için ürettiği APA şablonunun örnek sayılarla doldurulmuş hâlidir. Gerçek raporda her sayı analiz çıktısından gelir.
Basit düzenleyicilik analizi (PROCESS model 1, N = 195) etkileşimi B = −0.146 (SE = 0.052), t(191) = −2.81, p = .006, ΔR² = .032 olarak vermiştir. Bağımsız değişkenin koşullu etkisi düzenleyicinin bir standart sapma altında 0.412 (p < .001), bir standart sapma üstünde 0.121 (p = .187) bulunmuştur. Yordayıcılar ortalamadan merkezlenerek modele girilmiştir.
Sık yapılan hatalar
Bu analizde en çok nerede yanlış yapılıyor?
Merkezleme yapmadan ana etkileri 'genel etki' diye yorumlamak.
Etkileşim anlamsızken basit eğimleri asıl bulgu gibi raporlamak.
Düzenleyiciyi medyandan ikiye bölüp iki ayrı analiz yapmak; bu, gücü düşürür ve bilgi kaybettirir.
Alternatifler
Varsayım karşılanmıyorsa hangi test kullanılır?
Platformun varsayım paneli aynı önerileri analiz sonrası da gösterir; alternatife geçmek yeni bir analiz çalıştırmaz, sihirbazı önseçili açar.
Basit Aracılık Analizi (PROCESS Model 4)
Soru 'etki hangi mekanizma üzerinden geçiyor' ise.
Rehberi okuDüzenlenmiş Aracılık Analizi (PROCESS Model 7, 14, 58, 59)
Mekanizma varsa ve gücünün düzenleyiciye göre değişip değişmediği soruluyorsa.
Rehberi okuİki Yönlü ANOVA (Faktöryel)
Hem bağımsız değişken hem düzenleyici kategorikse; etkileşim orada da sınanır.
Rehberi okuAynı soruyu soran diğer testler