Düzenlenmiş aracılık (moderated mediation) ne zaman kullanılır?
Aracılık ile düzenleyiciliği tek modelde birleştirir: dolaylı etkinin gücünün bir düzenleyici değişkene göre değişip değişmediğini sınar; PROCESS Model 7, 14, 58 ve 59'un karşılığıdır ve hangisinin kurulacağı bir parametredir. Asıl sonuç koşullu dolaylı etkiler değil, aralarındaki **farktır** — dolaylı etkinin bir düzeyde anlamlı, diğerinde anlamsız çıkması iki testin karşılaştırılmasıdır, farkın testi değil. Tek yol modere edildiğinde bu fark tek bir sayıya iner (düzenlenmiş aracılık indeksi); iki yol birden modere edildiğinde koşullu dolaylı etki kuadratiktir ve indeks yoktur.
Bu test hangi soruyu cevaplar?
- 1Öz yeterliğin başarıya motivasyon üzerinden geçen etkisi deneyimli ve deneyimsiz katılımcılarda aynı mı?
- 2Aracılık bir grupta işliyor da diğerinde işlemiyor mu?
- 3Dolaylı etki düzenleyici değişkenin hangi düzeyinde anlamlı hale geliyor?
Veri yapısı
Bu analiz hangi veriyi ister?
Değişken gereksinimleri
- Sürekli bir bağımsız değişken, bir aracı, bir sonuç ve bir düzenleyici değişken.
- Aracılıktan daha büyük örneklem: çarpım terimleri kendi bileşenleriyle yapı gereği ilişkilidir ve aralıkları genişletir.
- Dört değişkende de tam veri; iki model aynı satırlar üzerinde kurulur.
Analiz çıktısında ne var?
- İki modelin bütün yolları: a1, a3, b1, b3 ve doğrudan etki
- Düzenleyicinin üç düzeyinde koşullu dolaylı etkiler ve bootstrap aralıkları
- Düzenlenmiş aracılık indeksi — tanımlı olduğu modellerde
- Koşullu etkiler arasındaki kontrastlar; aynı çekilişlerden üretilir, dolayısıyla aralarındaki kovaryansı korur
- Kullanılan bootstrap tohumu — aralıklar yeniden üretilebilsin diye kaydedilir
Varsayımlar
Test hangi koşulları ister?
Platform bu varsayımları analizle birlikte kontrol eder; ihlal durumunda sonucu gizlemez, ne yapılabileceğini gösterir.
Zamansal sıra
Aracılıktaki kuralın aynısı ve buradaki tek fark, artık iki iddia birden kurulmasıdır: aracının araya girdiği ve düzenleyicinin bunu değiştirdiği. İkisi de desenden gelir, veriden değil.
Karşılaştırılan şey iki sonuç değil, aradaki farktır
Dolaylı etkinin bir düzeyde anlamlı, diğerinde anlamsız çıkması düzenlenmiş aracılığın kanıtı değildir; bu iki testin karşılaştırılmasıdır, farkın testi değil. Test edilecek şey indeks ya da koşullu etkiler arasındaki kontrasttır.
İndeks her modelde yoktur
Yalnızca a ya da yalnızca b yolu modere edildiğinde koşullu dolaylı etki düzenleyicide doğrusaldır ve tek bir eğimi vardır — Hayes'in düzenlenmiş aracılık indeksi budur. İkisi birden modere edildiğinde eğri kuadratik olur ve tek bir indeks yoktur; o durumda kontrastlar raporlanır.
Örneklem planlama
Bu analiz için kaç katılımcı gerekiyor?
Veri toplamaya başlamadan önce hedef gücünüz için gereken katılımcı sayısını hesaplayın. Bu test için hesaplayıcıda doğrudan bir aile bulunmuyor; en yakın tasarımı seçerek planlama yapabilirsiniz.
Hesap, analizlerin arkasındaki istatistik motorunda yapılır: aynı noncentral t, F ve χ² dağılımları.
APA raporlama
Sonuç rapora nasıl yazılır?
Aşağıdaki cümle, platformun bu analiz için ürettiği APA şablonunun örnek sayılarla doldurulmuş hâlidir. Gerçek raporda her sayı analiz çıktısından gelir.
Düzenlenmiş aracılık analizi (PROCESS model 7, N = 240) dolaylı etkiyi düzenleyicinin düşük düzeyinde 0.046, 5000 yeniden örneklemeli percentile bootstrap 95% GA [-0.089, 0.204]; yüksek düzeyinde 0.991, 95% GA [0.798, 1.206] olarak kestirmiştir. İki koşullu dolaylı etki arasındaki fark 0.945, 95% GA [0.732, 1.163] bulunmuştur.
Sık yapılan hatalar
Bu analizde en çok nerede yanlış yapılıyor?
Dolaylı etkiyi bir düzeyde anlamlı, diğerinde anlamsız bulup düzenlenmiş aracılık ilan etmek.
İki yol birden modere edilmişken tek bir indeks aramak; o modelde koşullu dolaylı etki bir eğridir.
Model 7'nin düzenleyiciyi sonuç modeline koymadığını fark etmeden yorumlamak: o spesifikasyonda b yolu düzenleyici kontrol edilmeden kestirilir.
Düzenleyiciyi medyandan ikiye bölüp iki ayrı aracılık analizi yapmak.
Alternatifler
Varsayım karşılanmıyorsa hangi test kullanılır?
Platformun varsayım paneli aynı önerileri analiz sonrası da gösterir; alternatife geçmek yeni bir analiz çalıştırmaz, sihirbazı önseçili açar.
Basit Aracılık Analizi (PROCESS Model 4)
Dolaylı etkinin herkes için aynı olduğu varsayılabiliyorsa; düzenleyici olmadan model çok daha az parametre kestirir.
Rehberi okuBasit Düzenleyicilik Analizi (PROCESS Model 1)
Soru aracı üzerinden geçen kısımla değil, doğrudan etkinin kime göre değiştiğiyle ilgiliyse.
Rehberi okuAynı soruyu soran diğer testler