Aracılık (mediation) analizi ne zaman kullanılır?
Bir değişkenin sonuç üzerindeki etkisinin ne kadarının üçüncü bir değişken (aracı) üzerinden geçtiğini ayırır; Hayes'in PROCESS Model 4'ünün karşılığıdır. Dolaylı etki iki katsayının çarpımı olduğu için güven aralığı 5000 yeniden örneklemeli bootstrap ile kurulur — Sobel testi yanında raporlanır ama asıl sonuç bootstrap aralığıdır. Aracılığın nedensel okunuşu istatistikten değil desenden gelir: aracının bağımsız değişkenden sonra, sonuçtan önce ölçülmüş olması gerekir.
Bu test hangi soruyu cevaplar?
- 1Öz yeterliğin başarı üzerindeki etkisi motivasyon üzerinden mi geçiyor?
- 2Bağımsız değişkenin etkisinin ne kadarı aracı değişken üzerinden aktarılıyor?
- 3Aracı değişken modele girdiğinde doğrudan etki azalıyor mu?
Veri yapısı
Bu analiz hangi veriyi ister?
Değişken gereksinimleri
- Sürekli bir bağımsız değişken, bir aracı değişken ve bir sonuç değişkeni.
- Bootstrap için yeterli örneklem; küçük örneklemde aralık genişler.
- Üç değişkende de tam veri.
Analiz çıktısında ne var?
- a, b, c ve c' yolları; katsayılar, standart hatalar ve p değerleri
- Dolaylı etki ab ve bootstrap güven aralığı (percentile / yanlılık düzeltmeli / BCa)
- Aracılık oranı ve Sobel testi
- Kullanılan bootstrap tohumu — aralık yeniden üretilebilsin diye kaydedilir
Varsayımlar
Test hangi koşulları ister?
Platform bu varsayımları analizle birlikte kontrol eder; ihlal durumunda sonucu gizlemez, ne yapılabileceğini gösterir.
Zamansal sıra
Aracılığın nedensel okunuşu istatistikten değil desenden gelir: aracı, bağımsız değişkenden sonra ve sonuçtan önce ölçülmüş olmalıdır. Kesitsel veride ab çarpımı hesaplanabilir ama 'üzerinden geçiyor' cümlesi kurulamaz.
Regresyon varsayımları
Her iki alt model (aracı ve sonuç modeli) doğrusal regresyonun varsayımlarını taşımalıdır.
Dolaylı etkinin dağılımı
ab çarpımı normal dağılmaz; bu yüzden güven aralığı 5000 yeniden örneklemeli bootstrap ile kurulur. Sobel testi yanında raporlanır ama asıl sonuç bootstrap aralığıdır.
Örneklem planlama
Bu analiz için kaç katılımcı gerekiyor?
Veri toplamaya başlamadan önce hedef gücünüz için gereken katılımcı sayısını hesaplayın. Bu test için hesaplayıcıda doğrudan bir aile bulunmuyor; en yakın tasarımı seçerek planlama yapabilirsiniz.
Hesap, analizlerin arkasındaki istatistik motorunda yapılır: aynı noncentral t, F ve χ² dağılımları.
APA raporlama
Sonuç rapora nasıl yazılır?
Aşağıdaki cümle, platformun bu analiz için ürettiği APA şablonunun örnek sayılarla doldurulmuş hâlidir. Gerçek raporda her sayı analiz çıktısından gelir.
Basit aracılık analizi (PROCESS model 4, N = 240) dolaylı etkiyi ab = 0.184, 5000 yeniden örneklemeli yanlılık düzeltmeli bootstrap 95% GA [0.092, 0.291] olarak kestirmiştir. a yolu 0.412 (SE = 0.071, p < .001), b yolu 0.447 (SE = 0.083, p < .001); toplam etki c = 0.365, p < .001 ve doğrudan etki c' = 0.181, p = .014 bulunmuştur.
Sık yapılan hatalar
Bu analizde en çok nerede yanlış yapılıyor?
Kesitsel veride aracılığı nedensel zincir gibi anlatmak.
Yalnızca a ve b yollarının anlamlılığına bakıp dolaylı etkinin güven aralığını raporlamamak.
Toplam etki anlamlı değilse aracılık aranamayacağını sanmak; günümüzdeki yaklaşım dolaylı etkinin kendi aralığına bakar.
Alternatifler
Varsayım karşılanmıyorsa hangi test kullanılır?
Platformun varsayım paneli aynı önerileri analiz sonrası da gösterir; alternatife geçmek yeni bir analiz çalıştırmaz, sihirbazı önseçili açar.
Basit Düzenleyicilik Analizi (PROCESS Model 1)
Soru 'etki kimin için değişiyor' ise; aracılık 'nasıl', düzenleyicilik 'ne zaman' sorusudur.
Rehberi okuDüzenlenmiş Aracılık Analizi (PROCESS Model 7, 14, 58, 59)
İki soru birden varsa: etki bir mekanizma üzerinden geçiyor ve o mekanizmanın gücü kişiden kişiye değişiyorsa.
Rehberi okuHiyerarşik Regresyon
Aracı değişken bir mekanizma değil kontrol değişkeni olarak ele alınacaksa.
Rehberi okuAynı soruyu soran diğer testler