Likert ölçekli anket verisi nasıl analiz edilir?

Son güncelleme: 26 Ekim 2026

Problem

Likert maddeleri tek tek mi yoksa ölçek puanı olarak mı analiz edilmeli, ters maddeler ne zaman yansıtılmalı, güvenilirlik hangi katsayıyla raporlanmalı ve gruplar hangi testle karşılaştırılmalı soruları analizden önce cevaplanmalıdır.

Kısa yanıt

Önce ters maddeler yansıtılır, sonra ölçeğin (ve varsa alt boyutların) güvenilirliği Cronbach alfa ya da McDonald omega ile raporlanır; araştırma sorusu ölçek puanı üzerinden test edilir. Ölçek puanı sürekli kabul edilip parametrik test, tek bir madde ise sıralı kabul edilip parametrik olmayan test ile analiz edilir.

Örnek veri yapısı

Her satır bir katılımcı, her madde bir sütun (ör. ae1, ae2, … ae12); madde değerleri sayısal (1–5 gibi) olmalı. Grup karşılaştırması yapılacaksa cinsiyet, sınıf düzeyi gibi kategorik değişkenler ayrı sütunlarda durur.

1. Veriyi hazırlayın ve ters maddeleri belirleyin

Likert maddeleri sayısal değerlerle kodlanmalıdır; "Kesinlikle katılıyorum" gibi metin yanıtlar analizden önce sayıya çevrilir. Ardından olumsuz ifadeli (ters) maddeler belirlenir: 1–5 aralığında ters madde, 6'dan çıkarılarak yansıtılır.

Akademik İstatistik ölçek puanı oluştururken düzeltilmiş madde-toplam korelasyonu sıfır ya da negatif olan maddeleri ters madde adayı olarak işaretler ve kanıtıyla gösterir, ancak yansıtmayı kendiliğinden uygulamaz: hangi maddenin ters olduğuna ölçeğin kendi yönergesine bakarak siz karar verirsiniz.

2. Güvenilirliği raporlayın

İç tutarlılık için en yaygın katsayı Cronbach alfadır. Alfa, maddelerin yapıyı eşit ağırlıkla ölçtüğünü varsayar; bu varsayım sağlanmadığında güvenilirliği olduğundan düşük gösterebilir ve McDonald omega daha uygun bir seçenektir. Ölçek birden fazla alt boyuttan oluşuyorsa her alt boyutun katsayısı ayrı raporlanır.

Madde silindiğinde alfa ve düzeltilmiş madde-toplam korelasyonları, ölçeği zayıflatan maddeleri gösterir. Yeni geliştirilen ya da uyarlanan ölçeklerde madde ayırt ediciliği ve faktör yapısı (açımlayıcı ya da doğrulayıcı faktör analizi) ayrıca incelenir.

3. Ölçek puanını oluşturun ve betimleyin

Araştırma sorusu genellikle tek tek maddeler değil, ölçek ya da alt boyut puanı üzerinden test edilir. Puan, maddelerin ortalaması ya da toplamı olarak hesaplanır; ortalama, ölçeğin orijinal aralığında (ör. 1–5) yorumlanabildiği için çoğu zaman tercih edilir.

Puan için ortalama, standart sapma, çarpıklık ve basıklık raporlanır. Bu değerler hem örneklemi tanıtır hem de sonraki adımda parametrik test kullanılıp kullanılamayacağına dair ilk ipucunu verir.

4. Araştırma sorusunu test edin

İki grubun ölçek puanını karşılaştırmak için bağımsız örneklem t-testi, üç ve üzeri grup için tek yönlü ANOVA kullanılır; dağılım küçük örneklemde belirgin biçimde normallikten sapıyorsa karşılıkları Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis testleridir. İki ölçek puanı arasındaki ilişki Pearson, sıralı veride Spearman korelasyonuyla incelenir.

Tek bir maddeyi analiz etmek gerekiyorsa madde sıralı ölçekli kabul edilir ve frekans dağılımı ile parametrik olmayan testler tercih edilir.

APA raporlama örneği

12 maddelik ölçek için Cronbach's alpha = .87, 95% GA [.84, .90], N = 245 bulunmuştur. Ölçek puanları açısından kadın (M = 3.84, SD = 0.52) ve erkek (M = 3.61, SD = 0.58) katılımcılar arasında anlamlı fark vardır, t(231.40) = 3.20, p = .002, Cohen's d = 0.41.

Sık yapılan hatalar

Ters maddeleri yansıtmadan güvenilirlik hesaplamak; yansıtılmamış tek bir madde katsayıyı belirgin biçimde düşürür.
Çok boyutlu bir ölçek için tek bir toplam alfa raporlamak; her alt boyutun güvenilirliği ayrı verilir.
Tek bir Likert maddesinin ortalamasını sürekli bir ölçüm gibi t-testine sokmak.
Yüksek alfayı ölçeğin geçerliliğinin kanıtı saymak; güvenilirlik geçerliliğin ön koşuludur, kendisi değil.